::COĞRAFYASI::TARİHİ::UNUTULMAZLARI::KÜLTÜRÜ::İDARİYAPISI::EKONOMİ::SOSYAL::EYALETLER
Yusuf Balasagun (1015-1075)
Yusuf Balasagun Karahan döneminde yaşamıştır.
Yusuf Balasagun "Kutadg-u Bilig" adlı 6520 mısradan oluşan eseriyle tarihe geçmiştir. Bu şaheserde Yusuf Balasagun ideal bir toplumun normlarını, mükemmel ahlakı, idare edenlerle itaat edenler arasındaki ilişkileri irdeleyen felsefi düşüncelerini veciz bir şekilde ortaya koymuştur.
Ebu-Nasr El-Farabi (870 - 950)
9. asrın sonu ile 10. asrın ilk yarısında yaşamış,
ünlü filozof ve ilim adamı. Aristo'dan sonra dünyanın ikinci üstadı sayılır. 50 civarında eserbırakmıştır. Mantık, felsefe, matematik, müzik gibi çeşitli alanlarda eserler vermiştir. Başlıca eserleri: "Kutsal Şehir, İlimlerin Tahsili, Meselelerin Pınarı, Musikiye Giriş"tir.
Hoca Ahmet Yesevi (1093-1166)
Hoca Ahmet Yesevi Türkistan'daki boy veren İslam dünyasının en büyük
şahsiyetlerinden biridir. Bu coğrafyada İslam'ın gelişmesinde büyük
rol oynamıştır. Anadolu'nun Müslümanlaşmasında önemli rol oynamıştır.
Hoca Ahmet Yesevi "Divanül Hikmet" adlı meşhur eserinde, gerçeği,
hakkı, adaleti, doğruluğu, iyiliği, çalışmayı, sevgiyi, hoşgörüyü, affetmeyi,
temizliği, ilim ve fennin değerini insanlara anlatmaya çalışmıştır.
Mahmut Kaşkari orta çağ alimleri arasındaki önemli şahıslardan biridir. Türk dünyasının tarihi, coğrafyası, etnografyası, folklor ve lehçeleri hakkında çalışmalar yapmıştır. En ünlü eseri "Divan-i Lugat-it Türk" ( Türkçe sözlük) adlı ansiklopedik çalışmasıdır.
Muhammed Haydar Dulati (1499-1551)
Ünlü tarihçi ve devlet adamıdır. Baburluların
neslinden gelmiştir. Hindistan'daki Keşmir Eyaletinin idareciliğini
yapmıştır. M. Haydar Dulati insanlığa
"Tarih-i Raşidi" adlı değerli bir eser bırakmıştır. Bu eserde
Kazak Kağanlığı'nın kuruluşu, gelişmesi ve önemli şahsiyetler hakkında
bilgiler bulunmaktadır.
Az-Tauke Han (17-18. yy.)
1680-1718 yılları arasında Kazakların Hanı olmuştur. Halkın birlik içinde
Jongarlara karşı mücadele
etmesini sağlamıştır. Devlet idaresini güçlendirmiş,
siyasi ilişkileri geliştirmek amacıyla yardımcılarının da katkısıyla
"Yedi Yargı" adı ile bilinen kanunlar vazetmiştir. Kendisini
çok seven Halkı ona Aziz Tauke anlamında Az-Tauke demiştir.
Töle Bi (1657-1756), Kazıbek Bi (1659-1765), Ayteke Bi (1644-1700)
Kazak halkının en ünlü Bi'leridir. Bi, kadı, bey ve bilge manalarına gelir.
18. yy. Kazak devletinin gelişmesine hizmet etmişlerdir. Bir toplumun
huzuru ve geleceği açısından adaletin en önemli unsur olduğunu ifade etmişler,
bu toplumsal ve sosyal gerçeği hitabet sanatı ve söz ustalığı ile dile
getirmişlerdir. Az-Tauke Han'ın danışmanlığında bulunmuşlar, komşu devletler
arasındaki ilişkileri geliştirmek amacıyla kurulan elçi heyetlerine başkanlık
yapmışlardır.
Ablay Han (1711 -1781)
1771-1781 yılları arasında Kazak devletinin başında olan hükümdardır.
Büyük siyasetçi ve devlet adamıdır. Rus ve Çin imparatorluklarına karşı
uyguladığı başarılı politikalar sayesinde Kazak devleti güçlenerek gelişmiştir.
Jongarlara karşı savaşlarda sayısız kahramanlık göstermiştir. Ablay
Han'la ilgili çeşitli besteler Kazak halkının beğendiği ve değer verdiği
sanat hazineleridir.
Şokan Valihanov (1835-1865)
Valihanov, coğrafya, etnografya ve tarih alanlarında yaptığı başarılı
çalışmalarla tanınmıştır. O zamana kadar çok bilinmeyen Kaşgar ülkesine
gitmiş ve orada araştırmalar yapmıştır.
Ibray Altınsarin (1841-1889)
Kazak halkının eğitiminin gelişmesinde önemli rol oynayan büyük pedagogdur. Öğretmenler ve çocuklar için okullar açmış, ders kitapları yazmıştır. Ayrıca, Kazak dilinde çocuk edebiyatının gelişmesine öncülük etmiştir..
Abay Kunanbayev(1845-1904)
Şair, filozof, eğitimci ve bestekardır.
Abay'ın varlığı, bilge kişiliği ve eserleri Kazak halkı için paha biçilmez
bir servettir. Abay'ın nazım tarzı,
Türk halkları ile birlikte Doğu nazmına yeni bir soluk getirmiştir.
1995 yılında doğumunun 150. yılı UNESCO tarafından törenlerle kutlanmıştır.
Jambul Jabayev(1846-1945)
Şair ve ozandır. Şiirleri güzellik ve estetik harikasıdır. Kazak halkının
kahramanlık destanlarını ölümsüz mısralarla nesillere aktarmıştır. Okuryazarlığı
olmayan Jambul'un eserleri günümüze yanındaki talebeleri aracılığıyla
ulaşmıştır. Eserleri 40'tan fazla dile tercüme edilmiştir.
Alihan Bokeyhanov (1866-1937)
Bağımsızlık hareketinin öncüsü, büyük devlet adamıdır. Hayatını, halkının Rus hakimiyetinden kurtulmasına ve kendi devletini kurabilmesi ülküsüne adamıştır. Alaş Orda Muhtar Devleti'nin yöneticiliğini yapmıştır. Aynı zamanda mütercim olan Bokeyhanov 1937 yılında idam edilmiştir.
Ahmet Baytursunov (1873-1938)
20. yy. başlarındaki bağımsızlık hareketlerinin başkanlığını yapan büyük mücadele adamıdır. Aynı zamanda şair, filoloji uzmanı ve eğitimcidir. Kazak dili ve edebiyatının temellerini atan, Kazak alfabesini ilk reforme eden kişi olmuştur. "Kazak" gazetesinin yayın yönetmenliğini üstlenmiş, Kazakça'nın yaygınlaşması-na ve Kazak bilincinin oluşmasına bir ömür harcamış-tır.1938'de hayatını davasına kurban etmiştir.
Mustafa Şokay (1886-1941)
Bağımsızlık hareketlerinin önde gelen liderlerindendir. 1918 yılında Sovyet
hükümetinin baskısıyla yurt dışına çıkmak zorunda kalmıştır. Mücadelesine
önce Türkiye'de, sonra Fransa'da devam etmiştir. Türk halklarının birleşip
konfederasyon kurması gerektiğini dile getirmiş ve birleşmiş Türkistan
idealini savunmuştur. Fransa'da "Genç Türkistan" dergisini yayımlamıştır.
1941'de Berlin'de öldürülmüştür.
Mağjan Jumabayev (1893-1938)
Türk dünyasının büyük şairi, edebiyat araştırmacısı ve çevirmenidir. Doğuya olan hayranlığı ve Türk severliğiyle tanınmıştır. Kazak nazımının en duygusal şiirlerini seslendiren Mağjan'ın nazmında romantizm ve realizm izleri görülür. Eğitim alanında ilk çıkan "Pedagoji" kitabının yazarıdır. İdam edilerek öldürülen Mağjan Jumabayev'in anısına Türkiye, Ankara'da bir heykel dikmiştir.
Dinmuhammed Konayev (1912-1993)
Devlet adamıdır. 1960-1962, 1964-1986 yılları arasında Kazakistan Komünist
Partisinin Genel Sekreterliğini yapmıştır. Rejimin baskısına aldırmaksızın
Kazak halkının sosyal, ekonomik, kültürel açıdan gelişmesi için çaba sarf
etmiştir. 1986 senesinde Gorbaçev tarafından görevden alındığında Kazak
halkı ayaklanmış ve bu ayaklanma Sovyetler Birliğinin dağılması ile son
bulmuştur.
Baurcan Momışoğlu (1910-1982)
Kazak halkının gönlünde kahramanlıklarıyla taht kurmuş bir komutandır. Sovyetler Birliği ve Kazak Halkı Kahramanı unvanları verilmiştir. Baurcan Momışoğlu İkinci Dünya Savaşı'nda Moskova için verilen mücadelede tabur komutanlığı yapmıştır. Savaş sırasında kullandığı yeni taktikleri anlatan kitabı alanındaki önemli kitaplardan biridir.
Muhtar Avezov (1897 - 1961)
Kazak halkının en büyük yazar ve ilim adamlarından birisidir. Başta roman,
piyes ve hikaye olmak üzere çok çeşitli ve renkli eserler vermiştir. Onun,
"Abay Yolu" romanı iki yüz ciltlik dünya edebiyatı kütüphanesi
adlı seriye girmiş ve dünyanın 114 diline çevrilmiştir. 1997 yılında doğumunun
100. yıldönümü UNESCO tarafından uluslar arası düzeyde kutlanmıştır.
Kanış Satpayev (1899-1964)
Mühendis, jeolog ve etnografya uzmanıdır. Kazakistan'da ilmin gelişmesi uğruna olağanüstü gayretler sarf etmiştir. Orta Kazakistan'daki bakır yataklarını keşfi en unutulmaz hizmetlerindendir. Kazak İlim Akademisinin kurucusu, organizatörü ve ilk başkanıdır. Altın yataklarının keşfiyle alakalı çalışmalarda kullanılan teknolojik haritayı (teknogen) yapmıştır. 1999'da doğumunun 100. yıldönümü UNESCO tarafından kutlanmıştır.
Kurmangazi Sağırbayulu (1818-1889)
Bir dombıra virtüözüdür. Özgün eserleriyle kazak bozkırlarını adeta resmetmiştir. Kazak halkının milli mücadelesini ve mutlu yarınlarını konu edinen 60'tan fazla enstrümantal eserler vermiştir. Bu özellikleri onu birkaç defa hapse düşürmüş, sürgüne maruz bırakmıştır.
Akan Seri Koramsaoğlu (1843-1913)
Şair, ozan, dombıra ve ses sanatçısıdır. Doğaya ve aşka dair yazdığı ve seslendirdiği eserler hâlâ Kazak halkının hafızalarında yaşamaktadır.
Hacımukan Munaytpasoğlu (1886-1948)
Uluslar arası güreş müsabakalarında 48 madalya kazanan Kazakistan'ın yetiştirdiği en büyük güreşçidir. İkinci Dünya Savaşı sırasında müsabakalarda elde ettiği gelirleri uçak alımı için devletine vermiştir.
Şamşı Kaldayakov (1930-1992)
Besteci ve müzisyendir. Kazakistan Halk Sanatçısı unvanı verilmiştir. Şarkıları bütün Kazak halkı tarafından sevilerek dinlenmektedir. "Benim Kazakistan'ım" marşı milli marşa dönüşmüştür. Şamşı, Kazak valsının kralıdır.
Şaken Aymanov (1914-1970)
Aktör ve yönetmen. 'Kazak Film' sinema stüdyosunun ilk kurucularındandır. Tiyatro ve sinema sahnelerinde milli ve dünya klasiklerindeki önemli kahramanları canlandırmıştır. Yönetmenliğini yaptığı filmler Kazak sinemasının klasikleri haline gelmiştir. Şu anda "Kazak Film" sinema stüdyosu Şaken Aymanov adını taşımaktadır.
Muhtar Aliyev
Kazakistan Halk Kahramanı unvanı verilen Muhtar Aliyev bir tıp ordinaryüsüdür.
13 binden fazla ameliyat yapmıştır. Kazakistan'da ilk gırtlak ve koroner
arteri ekleme ameliyatını gerçekleştirmiştir. 34 tane keşifte bulunmuştur.
Hâlen Almatı Kardiyoloji Enstitüsünde çalışmakta ve talebe yetiştirmektedir.
Toktar Avbakirov
Kazakistan'ın ilk astronotudur. Kazak Halk Kahramanı unvanının sahibidir.
2 Ekim 1991 tarihinde Ay'a çıkmış ve 10 Ekim'de geri dönmüştür. Teknik
İlimler Profesörü, Hava Kurmay Generalidir. Hâlen Kazakistan Kozmoloji
İlminin gelişimi adına çalışmalar vermektedir.
Talgat Musabayev
Kazakistan'ın yetiştirdiği ikinci büyük astronottur. Meslektaşı Avbakirov
gibi halk kahramanı unvanı almıştır. Üç kere aya çıkmıştır (1994, 1998,
2001). Uzayda en fazla kalma rekoru kendisine aittir. Hem Kazakistan,
hem diğer ülkeler için astronomi alanında araştırmalar yapmıştır. Teknik
İlimler Profesörüdür. Almatı'da ilmi çalışmalar yapmaktadır.
Nurgisa Tlendiyev
Bestekar ve dombra sanatçısı olan Tlendiyev'in eserleri Kazakistan'la birlikte Orta Asya civarında da şöhret bulmuştur. Dünyaca tanınmış "Otırar sazı" orkestrası yönetmenliği ile de tanınmaktadır.
Roza Rımbayeva (1957)
Sanatçı. Günümüzdeki Kazak pop müziğinin parlayan yıldızıdır. Müzik alanındaki ilk büyük başarısı, 19 yaşında Bulgaristan'da düzenlenen "Altın Orfey" Uluslar Arası Müzik Şenliği'nde elde ettiği Gran-Pri derecesidir. Repertuarında halk türküleri, marş ve şarkılardan derlenen 300'den fazla çalışması vardır. Kazakistan, Özbekistan, Kırgızistan Halk Sanatçısı unvanlarına sahiptir.
Muhtar Şahanov (1942)
Kendisini halkına adamış şair, yazar ve akademisyendir. Aral gölünün ekolojik
trajedisini dünyaya duyuran "Aral Hareketinin" öncülüğünü yapmıştır.
Bir çok çalışmaları yabancı dile tercüme edilmiştir. "Uygarlığın
Şaşırması" adlı eseri dünya edebiyatında yer tutmaktadır. Kazakistan
Halk Yazarı ve Kırgızistan Cumhuriyeti'nin Halk Şairi unvanına sahip olan
M. Şahanov aynı zamanda Atatürk Kültür Merkezi Onursal Üyesi'dir. Hâlen
1993 senesinden beri Kırgızistan'da Kazakistan Büyükelçisi olarak görev
yapmaktadır.
Oljas Süleymenov (1936 )
Şair ve yazar, bilim adamı, halk kahramanıdır. Sosyokültürel alanda çeşitli
makamlarda çalışmıştır. Başkanlığını yaptığı "Nevada-Semey"
hareketi, Semey Atom Poligonu'nun kapatılmasına öncülük etmiştir. Yazılı,
eski Türk mirasını koruma hususunda yaptığı çalışmaları dikkate değerdir.
Kazakistan sinemasının gelişimine önemli katkılarda bulunmuştur; yazdığı
senaryolar üzerine filmler çekilmiştir. Devlet Ödülü ve Kazakistan Halk
Yazarı unvanı sahibidir. Bir çok eseri yabancı dillere çevrilmiştir. 1995
senesinden beri İtalya'da Kazakistan Büyükelçisi olarak görev yapmaktadır.
Abiş Kekilbayev (1939)
Yazar, şair ve devlet adamıdır. Uluslar arası düzeyde yazarlar komitelerinde jüri üyeliği yapmaktadır. "Folk und Velt" basım evi araştırmalarına göre "20. yy.ın Seçkin Yazarları" listesine girmiştir. Şeref Nişanı, Kazakistan Cumhuriyeti Abay Devlet Ödülü, Kazakistan Halk Yazarı Onursal Unvanı, Cumhurbaşkanlığı Barış ve Manevi Fikir Birliği Ödülü ve Vatan Nişanı sahibidir.
Dünya çapında keman sanatçısıdır. Moskova Çaykovski Devlet Konservatuarını bitirdi. Yapılan uluslararası yarışmalarda Kazakistan'ı başarıyla temsil etmiştir. Devlet Orkestrası kurucusudur. Kazakistan Halk Sanatçısı unvanı sahibidir. 1998 senesinde, UNESCO kararıyla "Dünya Sanatçısı" ilan edilmiştir. Hâlen Kazak Müzik Akademisi Rektörü olarak görev yapmaktadır.
Moskova'da 1980 yılında yapılan uluslar arası olimpiyatlara katılmıştır. Aldığı gümüş madalya ile olimpiyatlarda madalya alan ilk Kazak boksör olarak tarihe geçmiştir. İki kere Dünya ve Avrupa Şampiyonu olmuştur. Uzun yıllar Ulusal Boks Federasyonu Başkanlığı yapmıştır.
Yermahan İbraimov (1954- Boksör)
1996 yılında Atlanta'da yapılan uluslararası olimpiyatlarda bronz madalya almıştır. Asya Oyunları Şampiyonu'dur. 2000 yılında Sidney'de düzenlenen olimpiyatlarda boksta dünya şampiyonu olarak Kazakistan'ı başarıyla temsil etmiştir.
Jaksılık Üşkempirov (1951- Grekomen Güreş)
Moskova'da 1980 yılında yapılan uluslar arası olimpiyatlara katılmıştır. Elde ettiği Grekoromen Güreş Şampiyonluğu ile olimpiyatlarda madalya alan ilk Kazak güreşçi olarak tarihe geçmiştir.
Bekzat Sattarhanov (1980- 2001)
2000 yılında Sidney'de yapılan uluslar arası olimpiyatlarda Kazakistan'a boksta Dünya Şampiyonluğunu kazandırmıştır. Ayrıca Asya Oyunları Şampiyonluğu da olan boksör, geçirdiği bir trafik kazası neticesinde hayatını kaybetmiştir. Genç yaşta aldığı madalyalarla Kazak halkının gönlünde yaşamaktadır.
ve daha niceleri....
